Particuliere collecties voor een breed publiek
Het huidige Museum Geelvinck is ontstaan vanuit een particulier initiatief eind jaren ’80 om collecties uit particulier bezit voor uiteenvallen te behoeden en deze toegankelijk te maken voor een breed publiek. In 1991 werd daartoe, na twee jaar restauratiewerk, het Geelvinck Hinlopen Huis aan de Herengracht in Amsterdam door burgemeester Ed van Thijn geopend. In de eerste jaren lag het accent op tijdelijke tentoonstellingen met particuliere kunst- en kunstnijverheidscollecties. Geleidelijk verschoof de aandacht naar het historische huis als geheel: niet de objecten, maar de bewoners, hun leefwereld en de maatschappelijke context waarin zij functioneerden kwamen centraal te staan. Een significant accent werd gelegd op interculturele uitwisseling,
Historische klavierinstrumenten als levend erfgoed
Vanuit deze benadering ontstond een groeiende belangstelling voor muziek als wezenlijk onderdeel van het leven in historische huizen. Vanaf 2004 ontwikkelde ons museum daarom een intensieve samenwerking met het Sweelinck Museum van het gelijknamige Conservatorium van Amsterdam. Toen dit museum in 2007 zijn deuren moest sluiten als gevolg van de verhuizing van het conservatorium, werd uiteindelijk de omvangrijke Sweelinck Collectie historische klavierinstrumenten in zijn geheel onder de vleugels van ons museum ondergebracht. Daarmee veranderde het museum ingrijpend van karakter. Naast historisch-huismuseum werd het tevens beheerder van bespeelbare historische fortepiano’s, clavichords, vroege vleugels, huisorgels en harmoniums. Binnen enkele jaren groeide hieruit een breed programma van concerten, festivals, concoursen, masterclasses, restauratieprojecten, onderzoek en internationale samenwerking. Daarbij stond steeds één uitgangspunt centraal: deze historische muziekinstrumenten vormen levend erfgoed dat zijn betekenis ontleent aan muziekeducatie en -uitvoering.
Tentoonstellingen
In dezelfde periode ontwikkelde Museum Geelvinck zich inhoudelijk steeds verder. Tentoonstellingen als ‘Indië Thuis – Sporen van een koloniaal verleden’ (2011), ‘Naar Buiten!’ (2012) en ‘Swart op de Gracht – Slavernij en Grachtengordel’ (2013) verbonden historische collecties met actuele maatschappelijke vraagstukken. Reeds eerder had het museum deelgenomen aan internationale projecten van onder meer de Verenigde Naties. Zo realiseerden wij in het kader van het United Nations Year of Dialogue among Civilizations (2001) een viertal tentoonstellingen in het Palais des Nations in Genève. Interculturele dialoog, gedeelde geschiedenis en de maatschappelijke betekenis van erfgoed vormen sindsdien een blijvend onderdeel van de identiteit van het museum.
Sluiting Geelvinck Hinlopen Huis, oefenlocatie Posthoornkerk
Ondanks groeiende bezoekersaantallen (in het boekjaar 2015 bijna 50.000 bezoekers), maakten de financiële gevolgen van de bankencrisis het bestaande exploitatiemodel van het Geelvinck Hinlopen Huis uiteindelijk onhoudbaar. Eind 2015 moest het museum daardoor zijn Amsterdamse hoofdvestiging verlaten. Tegelijkertijd werd reeds vanaf 2012 een tweede vestiging ontwikkeld in de Posthoornkerk in Amsterdam, waar de historische klavierinstrumenten een plaats kregen. Dit werd mogelijk gemaakt door financiële afspraken met het Conservatorium van Amsterdam: op deze locatie konden studenten fortepiano gebruikmaken van enkele van onze historische fortepiano’s. In 2025 kwam als gevolg van bezuinigingen een onverwacht abrupt einde aan deze succesvolle opzet.
Muziek Museum Zutphen
Vanaf 2016 werd ons onderdak geboden in Zutphen en al in juni 2017 konden wij het Geelvinck Muziek Museum Zutphen in Huis ‘De Wildeman’ in het historische centrum openen. Hier kon voor het eerst een groot deel van de historische instrumentencollectie worden samengebracht in een museum met concertzaal, stijlkamers, open depot, restauratieatelier en vakbibliotheek. Ondanks een veelbelovende start kwam aan deze ontwikkeling reeds in het najaar van 2019 een einde toen de gemeente, na politieke koerswijzigingen en bezuinigingen, besloten had Huis ‘De Wildeman’ te verkopen. Daarmee ging ook een omvangrijke investering van het museum verloren.
Huize Kolthoorn, Heerde
Na het vertrek uit Zutphen werd gekozen voor een nieuwe, duurzame koers. De buitenplaats Huize Kolthoorn in Heerde – van waaruit indertijd het museum gestart was en sindsdien de administratie en een depot gevestigd waren – ontwikkelde zich tot de natuurlijke thuisbasis van het museum. De ateliervilla van het kunstenaarsechtpaar Jan en Hedwig Kleintjes-van Osselen met een parktuin en de collectie boden een ideale omgeving waarin historisch huis, beeldende kunst en muziek elkaar opnieuw konden versterken. Sinds 2022 is Huize Kolthoorn gedurende het zomerseizoen voor bezoekers geopend en vormt het de hoofdvestiging van Museum Geelvinck.
Samenwerkingsverband Geelvinck Muziek Musea
Parallel aan deze ontwikkeling groeide sinds 2010 een landelijk netwerk van historische locaties waar bespeelbare instrumenten uit de collectie langdurig werden geplaatst. Inmiddels bevinden zich meer dan twintig historische klavierinstrumenten op kastelen, buitenplaatsen en andere monumentale locaties in Nederland. Vanaf 2015 wordt bovendien intensief samengewerkt met het Pianola Museum. Later sloten ook Huis Midwoud en het Harmonium Museum Nederland zich hierbij aan. Samen vormen zij het samenwerkingsverband Geelvinck Muziek Musea, waarin collecties, kennis, restauratie, presentatie en publieksactiviteiten elkaar versterken.
Museum Geelvinck vandaag de dag
Vandaag de dag is Museum Geelvinck uitgegroeid tot een veelzijdige erfgoedinstelling waarin drie ontwikkellijnen samenkomen: het historisch huismuseum, de internationale collectie historische klavierinstrumenten en de maatschappelijke betekenis van erfgoed. Vanuit deze combinatie werkt het museum aan behoud, onderzoek, presentatie, educatie en internationale samenwerking. Deze ontwikkeling vormt de basis voor de drie beleidsstrengen die al dertig jaar centraal staan in onze opzet:
• Huize Kolthoorn, een buitenplaats-museum dat verhaalt over zijn bewoners (vanuit de uitgebreide 18e eeuw t/m vandaag met als kernperiode Fin de Siècle – Interbellum)
• Muziek en historisch klaviererfgoed
• Interculturele dialoog en samenleving, erfgoed als brug tussen culturen en urgente thema’s toen en nu.
Deze drie beleidsstrengen zijn met elkaar verknoopt.